Phương vị là gì — vì sao lệch 2-3 độ đã đổi cả kết quả

Khi nói "nhà hướng Đông" hay "nhà hướng Tây Nam", đa số chúng ta hình dung khá thoải mái — kiểu ước lượng bằng mắt, nhìn mặt trời mọc lặn. Trong đời sống hàng ngày, thế là đủ. Nhưng trong phong thủy, cách nói đó mới chỉ đúng ở mức "gần đúng" — và với công việc thiết kế, "gần đúng" đôi khi lại là sai.

La bàn phong thủy (la kinh) chia một vòng tròn 360 độ thành 24 phần bằng nhau, gọi là 24 sơn — mỗi sơn chỉ rộng 15 độ. Tám hướng quen thuộc (Đông, Tây, Nam, Bắc, Đông Bắc...) thật ra mỗi hướng lại chứa tới 3 sơn nhỏ bên trong. Nói "nhà hướng Đông" mới chỉ xác định quý vị đang ở đâu đó trong một dải 45 độ — còn để biết chính xác đang rơi vào sơn nào trong 3 sơn đó, sai số cho phép chỉ còn vài độ.

Đây là chỗ nhiều người bất ngờ: chỉ cần lệch 2-3 độ khi đo, kết quả đã có thể nhảy sang một sơn khác hẳn — với ý nghĩa và cách luận giải khác hẳn. Một góc đo tưởng như "chắc cũng gần đúng rồi" trên thực tế có thể đổi hoàn toàn kết luận.

Vì lý do đó, phương vị bắt buộc phải đo bằng la kinh tại chính hiện trường, đo ở nhiều điểm rồi lấy trung bình — không thể suy ra chính xác chỉ bằng cách nhìn bản đồ hay áng chừng theo trí nhớ. Kim loại xung quanh (cốt thép, cổng sắt, đường dây điện) cũng có thể làm kim la bàn lệch nhẹ, nên người đo cần biết tránh những vị trí đó.

Cũng vì độ chính xác này quan trọng, có một điều thú vị ít người để ý: trên vòng 24 sơn, hai can Mậu và Kỷ hoàn toàn không xuất hiện — vì thuộc hành Thổ, được quy về vị trí trung tâm thay vì đứng trên vòng ngoài. Cầm la bàn đi hết một vòng cũng sẽ không bao giờ tìm thấy hai ký hiệu đó.

Vậy nếu chưa có điều kiện ra tận nơi đo đạc, liệu có cách nào hiểu được phần nào thế đất của một khu vực từ xa không? Có — và đó là chủ đề của kỳ tới: đọc thế đất qua bản đồ vệ tinh, không cần ra hiện trường.